Το κλείσιμο του «Ελεύθερου Τύπου» και του «City 99,5 FM» είναι μια εξέχουσα της κρίσης που ενδημεί στα ελληνικά ΜΜΕ εδώ και πολλά χρόνια, άλλοτε παρακολουθώντας, άλλοτε αποτυπώνοντας κι άλλοτε υπερβαίνοντας την ευρύτερη κρίση που ταλανίζει την κοινωνία, χειμάζει την οικονομία και κατατρύχει την πολιτική σήμερα, στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού.

Στον χώρο του Τύπου η κρίση αυτή εκδηλώνεται κι εξελίσσεται σε τέσσερα κυρίως πλαίσια: α) της ιδιοκτησίας, β) της δημοσιογραφίας, γ) των σχέσεων του Τύπου με τα κόμματα και τους οικονομικούς παράγοντες και δ) με τη διαφήμιση, την κατανομή της (καθώς και τις περιώνυμες προσφορές).

Ταυτοχρόνως ο παραδοσιακός έντυπος και ηλεκτρονικός Τύπος, δηλαδή οι εφημερίδες, η τηλεόραση και το ραδιόφωνο επηρεάζονται στη σύγχρονη εποχή σφόδρα από το διαδίκτυο, τα blogs και τις νέες τεχνολογίες ανάγνωσης.


1 Οι ιδιοκτησίες. Οι εφημερίδες (με τη λέξη αυτή θα εννοούμε κατ' οικονομίαν όλα τα media εκτός όταν χρειάζεται αναφορά ειδικώς σε κάποιο ή κάποια απ' αυτά)-οι εφημερίδες λοιπόν εκδίδονται από αφεντικά, αλλά γράφονται από δημοσιογράφους. Τούτο σημαίνει ότι η δυνατότης των πρώτων να κυριαρχούν πάνω στους δεύτερους αλλά και η ικανότης των δεύτερων να επηρεάζουν (ή και να ανατρέπουν) τις υπαγορεύσεις των πρώτων είναι ένα διαρκές κι ανοιχτό στοίχημα.

Το ποιος το χάνει και ποιος το κερδίζει κάθε φορά σχετίζεται άμεσα με όσα συμβαίνουν στην κοινωνία και στη συνέχεια επηρεάζει εμμέσως (ή ενίοτε κι ευθέως) όσα πρόκειται να συμβούν.

Με έναν λόγο, όσα γράφονται στις εφημερίδες μπορούν να χειραγωγούν ή να χειραφετούν, αναλόγως του τρόπου που αποτυπώνεται στα μέσα η γενικότερη ταξική πάλη που διεξάγεται στην κοινωνία.

Από τη μεταπολίτευση και μετά, αν εξαιρέσουμε τα κομματικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία λογοδοτούν στα κόμματά τους, ο υπόλοιπος Τύπος χωρίζεται σε δύο κυρίως κατηγορίες: την πρώτη η οποία απευθύνεται στους αναγνώστες (είτε από την πλευρά της Δεξιάς είτε από την πλευρά της Αριστεράς) και τη δεύτερη, η οποία πρωτίστως βούλεται να εξυπηρετεί τα οικονομικά (άρα συνακολούθως και πολιτικά) συμφέροντα του αφεντικού.

Η δεύτερη κατηγορία, στην Ελλάδα, είναι η μεγαλύτερη και βαίνει διαρκώς διευρυνόμενη. Ολο και λιγότεροι «παραδοσιακοί» εκδότες είτε εκδότες με ιδεολογία (αριστερή ή δεξιά) απομένουν, ενώ αντιθέτως όλο και πιο πολύ νεόκοποι εμφανίζονται, συνήθως επιχειρηματίες διαφόρων τύπων και κλάδων, οι οποίοι, εκτοπίζοντας τους παλιότερους, βλέπουν στις εφημερίδες ένα καλό όχημα για τη διεκπεραίωση των οικονομικών τους σχεδίων όσον και για τη διαχείριση των προσωπικών τους σχέσεων με τα κόμματα, τα πολιτικά πρόσωπα, τους οικονομικούς τους αντιπάλους και φίλους.

Εννοείται ότι το πολιτικό πλαίσιο που διευκόλυνε αυτήν την εξέλιξη αναπαράγεται ακριβώς μέσα απ' αυτήν κι εκτείνεται όλο και περισσότερο, συνιστώντας το φαινόμενο που συνοπτικά αποκαλούμε διαπλοκή.

Επίσης εννοείται ότι και στα δύο αυτά είδη του Τύπου (τόσον στον ανεξάρτητον από συμφέροντα όσον και στον εξαρτημένον) εργάζονται όλων των ειδών οι δημοσιογράφοι -αλλά αυτό θα το εξετάσουμε παρακάτω.

Μένοντας για την ώρα στο πρώτο πλαίσιο, αυτό της ιδιοκτησίας, διαπιστώνουμε ότι αν για παράδειγμα το αφεντικό είναι εργολήπτης δημοσίων έργων, όπως ο κ. Μπόμπολας, καθίσταται εξαιρετικά δύσκολο (όχι όμως και ακατόρθωτο) για μια εφημερίδα όπως το «Εθνος» ή ένα κανάλι όπως το «Mega» να κάνουν κριτική σε θέματα «ενδιαφέροντος» του κ. Σουφλιά (όστις και μοιράζει τα δημόσια έργα).

Εκτός όμως από τους ιδιοκτήτες που είναι βασικοί μέτοχοι σε ένα κάρο επιχειρήσεις, υπάρχουν κι εκείνοι που ζηλώνουν να 'ναι χρυσοί μέτοχοι στις τύχες της χώρας υιοθετώντας κόμματα (κατ' αρχήν) αλλά κυρίως ορισμένους πολιτικούς αυτών των κομμάτων, όπως κάνει συστηματικώς ο κ. Αλαφούζος (και υιοί) περιφέροντας εν είδει πουλέν στην πολιτική αγορά όποιον προαιρείται κάθε φορά (εκ των πλείστων όσων του προσπίπτουν), άλλοτε φέρ' ειπείν τον κ. Μάνο, άλλοτε τον κ. Χατζηδάκη, και πάντα τον κ. Χρυσοχοΐδη.

Τέλος, υπάρχουν και εκδότες υπεράνω πάσης ισονομίας, όπως ο κ. Κυριακού, ο οποίος παρ' ότι έχει φάει τέσσερα χρόνια (τελεσιδίκως) φυλακή για πολεοδομικές παραβάσεις, όχι μόνον δεν εξέτισε δευτερόλεπτο, αλλά προσέτι εκπροσωπεί και τη χώρα μας διεθνώς στα Ολυμπιακά πράγματα!

Ομως εκτός από τους εκδότες της ελεύθερης αγοράς, τα ίδια κάνει και το διαδικομματικό κράτος με τα media που ελέγχει, είτε κρατικά είτε δημοτικά. Η Νετοέρτ φέρ' ειπείν ή ο Αθήνα 98,4 FM, εκτός από τους συναδέλφους που εργάζονται εκεί, έχουν στοιβαγμένους στις αποθήκες ένα κάρο αργόμισθους, δυο κάρα ρουσφέτια και πελάτες (κυρίως των δύο κομμάτων αλλά και κάποιων εκ της Αριστεράς για να 'ναι ο μπαχτσές πλουραλιστικός, άοσμος και πλήρης)...

2 Οι Δημοσιογράφοι.
Οι περισσότεροι τα ανεχόμαστε όλα αυτά. Εχουμε γίνει ελαστικοί και οπωσδήποτε ευρύχωροι. Ούτε με το ψωμάκι μας παίζουμε, ούτε με το παντεσπάνι των άλλων. Οι καλύτεροι εξ ημών αποστρέφουμε απλώς το πρόσωπο ελπίζοντας σε καλύτερες μέρες, άλλοι όμως συμμετέχουν, επωφελούνται, δίνουν το κακό παράδειγμα στους νεότερους να γίνουν κι εκείνοι παράσιτα, παπαγαλάκια και κηφήνες. Τσάτσοι των αφεντικών, τσιράκια των πολιτικών, ραβδούχοι των Εταιρειών και των Δυνατών.

Ο κλάδος μας πάσχει. Κοσμείται από κομιστές, βρίθει από πληρωμένους μέσω μυστικών κονδυλίων, από αργόμισθους, από ενταγμένους επί μισθώ σε Γραφεία Τύπου, από μισθοδοτούμενους εξ ασχέτων πηγών (Τράπεζες, δημόσιοι οργανισμοί, επιχειρήσεις, μυστικές υπηρεσίες, ξένες δυνάμεις), από βδέλλες που απομυζούν δύο και τρεις και τέσσερις κρατικές θέσεις ταυτοχρόνως. Ολοι αυτοί, εννοείται, γράφουν τον λαό εκεί που δεν πιάνει το μελάνι απ' τα υπόλοιπα γραπτά τους. Εννοείται επίσης ότι θεωρούν τους τίμιους συναδέλφους τους κορόιδα και γραφικούς.

Οσο για την ΕΣΗΕΑ, ανίκανη καθώς είναι (όπως απεδείχθη είτε με δεξιά διοίκηση είτε με αριστερή) να εκκαθαρίσει τα μητρώα της, δεν μπορεί παρά να περιορίζεται σε ευχολόγια, παντελώς ανίσχυρη αλλά και τελείως αδιάφορη ως προς την υποστήριξη οποιουδήποτε συναδέλφου θα ήθελε να κάνει τη δουλειά του, όπως προβλέπουν οι θεσμοί και προκρίνει η συνείδησή του. Με συνδικαλιστές να μας εκπροσωπούν, ομιλούντες οι περισσότεροι μια γλώσσα που καταλαβαίνουν πλέον μόνον οι ίδιοι μεταξύ τους.

Κι έτσι, όποιος από μας βάζει το «κεφάλι του στον ντορβά» το κάνει με το σπαθί του, κατά μόνας και με μόνη ηθική συμπαράσταση αυτήν των φίλων του, της οικογένειάς του και όποιων αναγνωστών ασχολούνται ακόμα με τον έρωτα του καλού. Πολύ ωραίο, ολίγον κινδυνώδες, πολύ αριστοκρατικό αλλά καθόλου δημοκρατικό με την έννοια των συλλογικοτήτων που θα έπρεπε σε τέτοια θέματα να δίνουν τον τόνο και το πρόταγμα στις προσωπικές μας συμπεριφορές. Αντιθέτως η δημοκρατικότητα στον κλάδο μας εξαντλείται σε έναν άγονο, έντονα συντεχνιακό και πάντως ανεπαρκή συνδικαλισμό (όπως κι σε έναν κομματισμό), που λειτουργεί περισσότερον ως παρέα αλληλοϋποστήριξης κολλητών, δημοσίων σχέσεων, εξασφάλισης δουλικής εργασίας και λιγότερο ως συνασπισμός ομοϊδεατών. Υπ' αυτήν την έννοια, θα μπορούσε να θεωρείται θαύμα το γεγονός ότι υπάρχουν ακόμα πολλοί δημοσιογράφοι (πολύ περισσότεροι απ' όσους δείχνει η εικόνα μας) που παλεύουν να κάνουν τη δουλειά τους σωστά.

3 και 4 Διαπλοκή και διαφήμιση.
Υπό το κράτος της ελεύθερης αγοράς, υπό το καθεστώς ενός διεφθαρμένου κράτους και υπό την παθολογία των (αποψιλωμένων από ιδεολογία και πολιτικούς περιωπής) κομμάτων, οι σχέσεις, οι συνδέσεις και οι διασυνδέσεις του Τύπου με τις εταιρείες, τα γκόλντεν μπόις, τους πολιτικούς ανδρείκελα και πάσαν καλώς οργανωμένη κάστα ή λόμπι συνιστούν το αξεδιάλυτο κουβάρι της διαπλοκής, όπου προτεραιότητα για τον Τύπο είναι η κατανομή της διαφήμισης (και της κρατικής, και αυτής που ελέγχουν τα media shop) αναγορεύοντας έτσι αυτούς τους παράγοντες σε δυνάμεις ισχυρότερες απ' τον ίδιον. Το ίδιο ισχυρότεροι παράγοντες απ' τον Τύπο αναδεικνύονται κι όλοι εκείνοι από τους οποίους μπορεί να προσπορίζεται μαύρα κι αφανή χρήματα. Ετσι ο Τύπος αντί να ελέγχει, ελέγχεται. Φυσικόν επακόλουθο, εκείνοι που τον ελέγχουν, να ελέγχουν μέσω του Τύπου και τον λαό κατορθώνοντας ακριβώς το αντίθετο από εκείνο που υποτίθεται ότι πρώτα απ' όλα ο Τύπος θα έπρεπε να κάνει: να γράφεται χάριν των αναγνωστών του, υπέρ του λαού δηλαδή, χάριν της αλήθειας και των συμφερόντων της δημοκρατίας.

Σας ενοχλούν οι διαφημίσεις στο φόρουμ; Απλά συνδεθείτε για να εξαφανιστούν!



5 Βελτιώσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση μπορούν να επιτευχθούν, είτε με την αναβάθμιση της δημοσιογραφικής δουλειάς κατά την ποιότητα του γραπτού και την έρευνα, είτε με την αξιοποίηση του internet, είτε με τη βελτίωση των προσφορών προς την κατεύθυνση της καλλιέργειας του πολίτη κι όχι του πελάτη, πλην όμως όλα αυτά (και όσα πλείστα άλλα) δεν θα βγάλουν τον Τύπο από την κακοδαιμονία του, ούτε απ' τη συμμετοχή του στην κακοδαιμονία του τόπου.

Η αλλαγή όλων αυτών προς το καλύτερο επαφίεται στο φιλότιμο (δηλαδή την ανάγκη και το κόψιμο) του πολίτη να τα επιβάλει, πράγμα προς το οποίον ο τρέχων Τύπος (πλην Λακεδαιμονίων) ουδέ το δακτυλάκι του πρόκειται να κουνήσει, κι ας πεθαίνει και ο ίδιος μέσα στην αδράνεια που του έχουν επιβάλει όλοι εκείνοι τους οποίους αποδέχθηκε ως αφεντικά.

Η άνοδος των κυκλοφοριών ως επιβράβευση των πολιτών προς τον (χρήσιμον) Τύπο δεν επιτυγχάνεται από τον Τύπο που (υπνώττει ο ίδιος και) υπνωτίζει ακριβώς αυτούς τους πολίτες. Αποξένωση.

Αυτή είναι η αντίφασή μας. Κι ώς τώρα ουδεμία αντίθεση σε αυτήν την αντίφαση έχει εμφανισθεί τόσον ισχυρή, ώστε να αφυπνίσει τον πολίτη και να τον ξαναβάλει στο παιχνίδι, για να ξαναβάλει με τη σειρά του κι ο πολίτης τον Τύπο στο μεϊντάνι...

Πηγή: Ελευθεροτυπία - Του ΣΤΑΘΗ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ